Phong tục ấy không chỉ độc đáo, mà còn chứa đựng giá trị nhân văn sâu sắc, phản ánh quan niệm về hôn nhân, gia đình và sự gắn kết cộng đồng.

Câu chuyện bắt đầu từ khung cửi

Vùng miền núi phía tây tỉnh Thanh Hóa là nơi sinh sống lâu đời của một số DTTS như Mường, Thái, Mông, Khơ Mú, Thổ và Dao. Trong đó, người Thái có dân số đứng thứ hai. Qua bao thế hệ, đồng bào Thái vẫn gìn giữ nhiều phong tục đặc sắc, nổi bật là tục cưới hai lần, nét văn hóa phản ánh triết lý sống coi trọng lao động, trách nhiệm và sự gắn bó giữa hai gia đình.

Từ xa xưa, những cô gái Thái lớn lên bên nếp nhà sàn, quen tay với bông sợi từ thuở lên 6, lên 7. Với họ, mỗi tấm vải không chỉ để mặc, mà còn là “tấm danh thiếp” của sự khéo léo, đảm đang. Người Thái vẫn truyền nhau câu nói: “Gái biết dệt vải, trai biết đan chài, bắn nỏ”. Một cô gái dệt đẹp, thêu tinh sẽ dễ khiến bao chàng trai “đứng ngồi không yên”.

Không cần hoa hồng hay quà đắt tiền, các chàng trai mang theo tiếng khèn, tiếng sáo tìm đến nhà người thương mỗi đêm. Giữa không gian tĩnh lặng, âm thanh ấy trở thành lời tỏ tình tha thiết nhất.

Bên ánh lửa bập bùng, họ đối đáp bằng điệu khặp giao duyên, thứ “ngôn ngữ tình yêu” riêng của người Thái. Những câu hát mộc mạc mà thấm đẫm cảm xúc: “Vải này em dệt tặng ai? Hay là em để ngày mai lấy chồng...".

Tình yêu cứ thế nảy nở, nhẹ nhàng nhưng sâu sắc. Nhưng yêu thôi chưa đủ. Khi đôi trẻ đã “ưng cái bụng”, nhà trai mang lễ sang xin cưới. Tuy nhiên, điều bất ngờ là không đón dâu ngay. Thay vào đó, chàng trai phải… ở rể 3 năm. Đây vừa là khoảng thời gian thử thách bản lĩnh của người đàn ông, vừa thể hiện lòng biết ơn đối với gia đình đã sinh thành, nuôi dưỡng người con gái mình yêu thương.

3 năm ở rể - “phép thử” của người đàn ông

Sau lễ cưới đầu tiên, chú rể bắt đầu cuộc sống ở rể. Những ngày lên nương, vào rừng kiếm củi, chăm sóc mùa màng là minh chứng cho sự trưởng thành của người đàn ông trước khi xây dựng gia đình riêng. 

Trong khi đó, cô gái Thái miệt mài dệt vải chuẩn bị cho ngày về nhà chồng. Những tấm áo biếu cha mẹ chồng, khăn piêu cho họ hàng, chăn gối thổ cẩm… đều do chính tay cô dâu thực hiện. Mỗi sản phẩm là lời gửi gắm lòng hiếu nghĩa, sự khéo léo và trách nhiệm của người con dâu tương lai.

Theo thầy mo Đinh Xuân Nguyên (xã Xuân Du, Thanh Hóa), khi thời gian 3 năm kết thúc, lễ cưới lần hai mới thực sự bắt đầu. Lễ cưới 2 lần là một nghi lễ truyền thống giàu ý nghĩa nhân văn, phản ánh sâu sắc quan niệm về hôn nhân, gia đình và cộng đồng của người Thái nơi miền tây xứ Thanh. 

Theo phong tục, sau lễ cưới lần thứ nhất, chú rể chưa đón cô dâu về ngay mà sẽ ở rể nhà gái trong một thời gian. Đây vừa là khoảng thời gian thử thách bản lĩnh của người đàn ông, vừa thể hiện lòng biết ơn đối với gia đình đã sinh thành, nuôi dưỡng người con gái mình yêu thương. 

Về đến nhà chồng, cô dâu được rửa chân bằng nước mát, nghi thức mang ý nghĩa gột rửa quá khứ, bắt đầu cuộc sống mới. Trước bàn thờ tổ tiên, đôi vợ chồng trẻ chính thức nên duyên vợ chồng, được trao vòng vía với lời chúc trăm năm hạnh phúc.

Ông Mơ (thầy mơ/thầy mo) dùng nước làm lễ rửa chân cho đôi vợ chồng trẻ với ý nghĩa gột rửa bụi trần quá khứ, mở ra cuộc sống mới hạnh phúc và báo cáo với tổ tiên về thành viên mới của gia đình

Khi nghi lễ hoàn tất, tiếng trống, tiếng chiêng vang lên rộn ràng. Họ hàng, dân bản cùng hòa vào điệu múa, lời ca mừng hạnh phúc đôi trẻ.

Ngày nay, trọng nhịp sống hiện đại, tục cưới 2 lần vẫn được người Thái Thanh Hóa gìn giữ như một di sản văn hóa sống. Không chỉ lưu giữ bản sắc dân tộc, nghi lễ còn nhắc nhớ về những giá trị bền vững như: Tình yêu gắn với trách nhiệm, hôn nhân bắt đầu từ lao động và hạnh phúc được xây dựng bằng sự sẻ chia của cả cộng đồng…

Trong các ngày từ 17 đến 19/4, tại Làng Văn hoá Du lịch các dân tộc Việt Nam, đồng bào Thái ở xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa đã tái hiện lễ cưới 2 lần, mang đến trải nghiệm thú vị cho du khách tham quan, trải nghiệm.